|
REFLEX OF REFLECTIE? ACTOREN EN BESLUITVORMING IN DE CONSERVATIE-RESTAURATIE
BRK-APROA/VIOE COLLOQUIUM, BRUSSEL 19-20 NOVEMBER 2009
Is restaureren voor de conservator-restaurateur een reflex, een
automatisme geworden? Of gaat er een lang proces van reflectie aan
vooraf? Is er een weg tussen het niets doen, het toegeven aan de tand
des tijds, het kunstwerk een natuurlijke dood laten sterven enerzijds
en een doorgedreven restauratie uitvoeren, die probeert terug te gaan
naar hoe het wellicht ooit geweest is anderzijds? Zitten c-r niet
meestal daar ergens tussen in, maar waar dan precies? En waarom?
Wie beslist of iets gerestaureerd moet worden en in welke mate? Moet je
vooral goed kunnen zien dat het gerestaureerd is of juist niet? Wat is
hierbij de impact van de opdrachtgever? Welke belangen spelen hier:
economische (kan verregaande gerestaureerd worden of niet afhankelijk
van beschikbare tijd en middelen; verhoging van de waarde van een
gerestaureerd, ‘compleet’ kunstwerk voor de kunsthandel), esthetische
(genietbaarheid verhogen), functionele (originele functie, nieuw of
ander gebruik, herbestemming), rituele (devotiebeelden moeten compleet
zijn; processiebeelden moeten door weer en wind; buitenhangende beelden
moeten bestand zijn tegen klimatologische verwering), ethische en
deontologische (afwegen of restauratie het beste is voor het kunstwerk
in kwestie, of spelen andere belangen een rol), museologische
(restauratie in ruil voor uitleenpolitiek, didactische functie van
museumobjecten), contextuele (bepaald kunstwerk of onderdeel van
binneninrichting in relatie tot andere componenten).
Belanden we soms niet in een straatje zonder eind: als we iets doen,
moeten we soms alsmaar meer doen. Als er grondig gereinigd wordt,
verdwijnen soms ruime overschilderingen, komt slijtage opnieuw
tevoorschijn, komen er lacunes in de voorstelling, wordt oude schade
zichtbaar, en wat dan? Alles opnieuw camoufleren of zichtbaar laten?
Een schilderij kan verknipt zijn, vergroot, verkleind, aangepast voor
een andere opstelling? Wat als de oude opstelling niet meer bestaat?
Als de context verdwenen is (bijvoorbeeld schilderijen die in een
lambrisering gevat waren, die nu niet meer bestaat)?
Hoe zwaar weegt de geschiedenis van het kunstwerk door? Hoe evalueren we vroegere ingrepen? Hoe gaan we ermee om?
Als bepaalde onderdelen van een ensemble gereconstrueerd of verregaand
gerestaureerd worden, treedt er dan geen onevenwicht op met andere
verouderde onderdelen (het ‘verouderde Gesamtkunstwerk’, zoals Anne van
Grevenstein het noemt): oud meubilair, nieuwe gordijnen,
gereconstrueerd textielbehang, gereinigde schilderijen, lacunaire
muurschilderingen, origineel schrijnwerk?
Wat met de resultaten van grootschalige onderzoeken? Wat als de
resultaten mekaar tegenspreken? Is eenheid van stijl een na te streven
doel? Of juist niet? Wat met de context van een kunstwerk? Na
restauratie kan de context storend werken (voorbeeld: Zoutleeuw,
restauratie sacramentstoren: na het netjes restaureren ervan valt de
vuile en gedecapeerde achterliggende muur pas echt op; in museumzalen
is het verschil tussen gerestaureerde en ‘nog niet’ gerestaureerde
werken soms zeer groot: de perceptie van de museumbezoeker is dan: die
werken zijn al ‘klaar’ -dus gereinigd en gerestaureerd-, die ‘nog niet’)
Gelden er ándere criteria voor kunstwerken die op één of andere manier
gebruikt worden: muziekinstrumenten, meubilair, devotiebeelden? Gelden
er ándere criteria voor kunstwerken in musea, die uit hun natuurlijke
‘biotoop’ gerukt zijn? Moeten die dan ook anders gerestaureerd worden?
Het publiek is een bepaald uitzicht van een kunstwerk gewend.
Restauraties kunnen wellicht vooral daarom heftige reacties opwekken:
terecht of niet terecht? Verantwoordelijkheid van de c-r om zijn
ingreep te duiden en te argumenteren.
Wie zijn de actoren die in voornoemde beslissingen een rol spelen? Hoe ver gaat de rol en verantwoordelijkheid van de c-r?
REFLEX OR REFLECTION?
ACTORS AND DECISION-MAKING IN CONSERVATION-RESTORATION
BRK-APROA/VIOE COLLOQUIUM, BRUSSELS 19-20 NOVEMBER 2009
Has restoration become a reflex, an automatism for the
conservator/restorer? Or is it the result of a long period of
reflection? Is there a golden mean between on the one hand doing
nothing, leaving time to do its work and let the work of art die a
natural death, or on the other hand a thorough restoration trying to
return to how it once was? Isn't conservation-restoration always a
happy medium, but where exactly? And why?
Who decides whether something should be restored and to which degree?
Should one be able to wee whether it has been restored or not? What is
the influence of the patron? Which interests are at stake: economic
(can be thoroughly restored or not, depending on available time and
means, increased value of a restored, 'complete' work of art for art
trade), aesthetic (increase appreciation), functional (original
function, new or other use), ritual (devotional statues need to be
complete, statues in procession are exposed to every kind of weather,
statues on the exterior should be resistant to climatic influences),
ethic and deontological (considering whether restoration is the best
option for the work of art concerned or if other interests are at
stake), museological (restoration in exchange for lending policy,
didactical use of museum items), contextual (a work of art or part of
interior decoration in relation to other elements).
We sometimes find ourselves in an endless story, when doing something
we seem to be compelled to do more and more. When cleansing thoroughly,
sometimes larger overpaintings disappear, old wear and tear appears,
lacunas in the picture, old damage becomes visible, and then what? Hide
it all again or leave it visible? A painting can be cut, enlarged,
reduced or adapted for another set-up. What if the original set-up no
longer exists? When the former context has disappeared (for example
paintings which were incorporated in panel work which no longer exists)?
What is the importance of a work of art's history? How to evaluate earlier treatments? How to handle this?
When certain parts of an ensemble are reconstructed or thoroughly
restored, are these still consistent with the other weathered parts
(the 'weathered Gesamtkunstwerk' as Anne van Grevenstein calls it): old
furniture, new curtains, reconstructed textile wall decoration,
cleansed paintings, mural paintings with lacunas, original cabinetwork.
What to do with results of large-scale research? What if these results
are contradictory? Is a uniform style recommendable or not? What with
the context of a work of art? Following a restoration the context could
be interfering (example: following the restoration of the sacramental
tower in Zoutleeuw, the dirty and exposed wall in the background really
stands out; in a museum gallery the difference between works which have
already been restored and the other ones is sometimes really striking:
the perception of the visitor would then be: these works are already
'finished' - meaning cleaned and restored -, and these 'not yet').
Are other criteria used for works of art which in one way or the other
are still being used: musical instruments, furniture, devotional
statues? Other criteria for works of art in a museum which have been
removed from their natural 'habitat'? Should these be restored
differently?
The audience is used to a certain look of a work of art. Restorations
could probably cause fierce reactions: with or without good reason? It
is the restorer's responsibility to explain and interpret his actions.
Who are the actors playing a part in these decisions? Which is the role and responsibility of the restorer?
PROGRAMMA
Dear Colleagues,
Chers collègues, Beste collega's,
Please find
enclosed the programm of the lectures.
Veuillez-trouver
en annexe le programme des interventions.
Gelieve in bijlage
het programma van de lezingen te vinden.
Upload hier
Contact:
Marjan Buyle
VIOE
Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed / Institut Flamand du Patrimoine / Flemish Heritage Institute
Koning Albert II-laan 19 bus 5
B-12310 Brussels
Belgium
Mail: MarieAnne.Buyle@rwo.vlaanderen.be
|
